Ana içeriğe atla

Efrâsiyâb’ın Mahalleleri




İhsan Oktay Anar’ın –yalnızca– ilk beş kitabını okudum. Suskunlar sonrasındaki beş yıllık suskunluğunu eşsiz üslubunu daha farklı bir cihette sürdüreceği yönündeki –belki de gereksiz– umudum, ve dahi bir türlü yeni yayımlanmış kitap okumak türünden oburca alışkanlıklar edinemediğimden olsa gerek, diğer iki romanını (Yedinci Gün ve Galîz Kahraman) okumak gelmedi içimden… ya da biraz erteledim diyelim –her şeyden biraz.  Ayrıca kitapların çıkacağının duyurusu yapıdığında ortalığın zelzeleye verilişi, (‘velvele’ değil, hayır), benim gibi ömrünü hakettiği alakayı gör(e)memiş yazarlara vakfetmek gibi bir misyon –bu da biraz lüzumsuz, farkındayım– yüklenmiş okurlar için ziyadesiyle irite edici bir süreçti. Yoo dostum yo, böylesine lektüel kisvesi giymiş bir lümpenler yığınının oluşturduğu kalabalık, kargaşa ve de aman Allahım, kuyrukların [Murakami kuyruğundaki Japon değilim, hiç olmadım] ortasında sevgi sözcükleri çıkamazdı ağzımdan… Hülâsa, sevginin ifade bulamadığı yerde susmalıdır. Ben ve Milât da tam olarak böyle yaptık.

Peki şimdi neden konuşuyorum? Çok gereksiz bir soru oldu, aptal köşeyazarları ancak böyle sorular sorar ve kendi kendine açıklama kusar, geçelim.

Azıcık da olsa Efrâsiyâb’ın Hikâyeleri’nden bahsetmek, daha doğrusu edebiyatımızın bu tuhaf göktaşına dikkat çekmek istiyorum. (Sözcüklerin altını çizince kendimi YeniŞafak’ın yazarlar editörü gibi hissettim! Off, korkunç.) Ama öncesinde enteresan bir kategorizasyona girişeceğim, açılın. Üç’e ayrılacağız: Büyük, İyi ve Sevdiğim.

İlk beş kitabından hareketle en BÜYÜK Anar romanının Âmat olduğu inancındayım. Bu kitabı bugünün Türkiyesinde –ki, evvel ahir okuma özürlü bir toplumuz, enteresan Kemalistlerimizden sevgili Ahmet Cemal de bu düşüncesini kırk yıldır tekrarlar durur, canım benim, sen yat ben çevirem…– hakkıyla anlayabilecek kişi sayısının, Tutunamayanlar’ın yayımlandığı yıl/yıllarda kitapla ilgili doğru bir hüküm veren/verebilen kişioğlu sayısından bile az olduğu inancındayım. Aklıma ilk gelen isim ise Murat Belge… Biliyorsunuz kendisi fena hâlde alkolik, rakı şişesinde balık olmuşlardan. Değil mi ki ilhâmını kutsal kitaplardaki anlatılardan alan bir ‘gemi romanını’ anlatamasın. Olacak şey mi? Hayâl meyâl kitapla ilgili tafsilattan uzak, sanki ileri bir tarihte daha uzun bir yazı için söz veren bir yazısını okuduğumu hatırlıyorum. Ama dediğim gibi, bu yazı Âmat’ın hakkını vermiş bir yazı değildi. Verenler var mıdır, bilmiyorum. (İşbu yazıcığın altındaki yorumlar bölümüne düşeceğiniz güzel linklere ne zaman hâyır dedim ki?)

Gelelim en İYİ Anar romanına… Cevap veriyorum: Suskunlar. Bunun gerekçesini anlatmaya gerek duymuyorum. İyi diyorsam iyidir.

Peki en SEVDİĞİM romanı hangisi? İşte geldik yazının bam telini teyellemeye… Efrâsiyâb’ın Hikâyeleri en sevdiğim İhsan Oktay Anar romanıdır –rahatla Türkiye… Ama gelin görün ki bu kitabı bir ‘roman’ olarak kabul etmiyorum ben.  Kitabı okurken Anar'ın neden bu eşsiz öykülerin arasına bir ‘ölüm meleği’ ve de bir ‘fani’yi, onun serüvenini sıkıştırdığını (9. öykü?), neden böylesi zorlama bir ‘süslemeye’ ihtiyaç duyduğunu pek anlayamamıştım. “İsminin yanında ‘romancı’ dışında bir ‘sıfat’ istemiyor mudur nedir” gibi saçma sapan şeyler geçmişti aklımdan. Ne sebeple böyle bir şeye ihtiyaç duydu bilmiyorum ama bu kitap benim için her şeyden önce kült bir öykü kitabıdır! (Çok severim şu kült kelimesini. Kült. Ne güzel ya… kült kült kült.) Kitabı bir göktaşı olarak kabul edişimin sebebi de bu. Anar, sarhoş ve şaşkın bir leylek tarafından oldukça gecikmeli bir şekilde yaşadığımız çağa –acı ama üstüne üstlük Yozgat’a– usulca bırakılmış bir ‘hikâye anlatıcısı’dır. Kitabı raftan indirme ihtiyacı hissetmeden hatırlayanlar çıkacaktır; iyi bir yazarla karşılaşınca ‘Bir Hac Ziyareti’ öyküsündeki çocuk gibi ulumak istiyorum. (Zeki Demirkubuz’un ‘Yeraltı’ filmine sırf bu sebepten bile olsa derin bir hayranlık besliyorum, büyütüyorum.)

Bu yazıyı çizıktırmama sebep olan şey eski bir not defterimin arasında (aslında yok öyle bir defter, bir anlığına da olsa gizemli bir mal gibi gözükmek istediğimden öyle diyorum) gördüğüm okuma notlarımın birinde kitapta geçen mahalle ve öykü isimlerini karşılıklı olarak not etmiş ve bu konuyu kendi kendimin yüksek dikkatlerine sunmuş olmam. İstedim ki bloğuma da koyiyim rahvan gitsin. Hadi bakalım… Enteresan bulacak olanlar olabilir, bana öyle gelmişti.

Kitaptaki mahalleler:
1-    Selam mah.
2-    Aden mah.
3-    Meva mah.
4-    Elhalid mah.
5-    Makame mah.
6-    Naim mah.
7-    Heyevan mah.
8-    Firdevs mah. 

Öyküler ise, malûmunuz, şu başlıkları taşıyorlar:

1-    Güneşli Günler
2-    Bidaz'ın Laneti
3-    Bir Hac Ziyareti
4-    Dünya Tarihi
5-    Ezine Canavarı
6-    Hırsızın Aşkı
7-    Şarap ve Ekmek
8-    Gökten Gelen Çocuk  


Şimdilik bu kadar… Kitapla ilgili yapılacak bir incelemede bu mahalle ve öykü adlarının karşılıklı olarak düşünülmesi gerektiği inancındayım. Düşünme niyetinde olmayanlar bi’ daha düşünsün derim ve kimse düşünmezse ben düşünürüm, deyip, çekilirim, izzet ü ikbâl ile bâbı Nâmı Kemal olmaktan. 


Yorumlar

Bu blogdaki popüler yayınlar

Ey tüm güneşlerin sonsuz uçurumu: Gottfried Benn’in Şiir Dünyası

Şiir Yaşamı Düzeltmeli midir?”başlıklı bir yazısında şöyle derGottfried Ben:“Şiir yazan kişi -düşmanca değil ama- tüm dünyayla karşı karşıyadır. Dünya ona ilişmez, o da dünyaya. Düzeltmek istemez o, ama kendini de düzelttirmez. ... Yani: şiir düzeltmez, ama çok daha önemli bir iş yapar: değiştirir. Şiirin doğasının kocaman bir çekirdeği, ipince bir kenarı vardır; fazla yere değmez, ama değdiği yeri yakar. Şiirin açısından bakıldığında her şey tersyüz olur, tüm kategoriler ve kavramlar karakterlerini değiştirirler.”
Hermann Hesse’nin yıllar önce okuduğum ve bütün gücüyle içime işlemiş bir sözü vardır:“Şair olundu mu birkez, bir daha geri dönülemez!”Hakikat de böyledir! Hakikate de birkez olsun sırtını dönmüş bir insan, -girdiği yoldan- bir daha ‘geri’ dönemez. Şüphesiz bu, oilkduraktan çok uzakta bir menzildir…

“Yumuşak körfez. Karanlık düşleri ormanların./ Yıldızlar kartopuçiçeği kadar ve ağır./ Panterler sıçrar sessiz sedasız arasından ağaçların./ Herşey kıyı. Deniz dur duraksız bağır…

Ergin Altay ile Rusçadan Türkçeye Çeviriler Üzerine Bir Röportaj / M. Milât Özçelik

Ergin Altay
1937'de Edirne'de doğdu. Babasının devlet memuru olması nedeniyle çocukluğu Anadolu'nun çeşitli kentlerinde geçti. 1953''te Kuleli Askeri Lisesi'ne girdi. Orada kendi isteğiyle yabancı dil olarak Rusça'yı seçti. 1956'da DTCF Rusça bölümünden mezun oldu. Askeri Lise'de Rusça öğretmenliği yanında Rusça'dan Türkçe'ye çeviri ile ilgilenmeye başladı. İlk çevirisi Yusuf  Ziya Ortaç'ın"Akbaba"dergisinde yayınlanan Zoşçenko'dan bir öyküdür. Daha sonraları özellikle Dostoyevski ve Tolstoy başta olmak üzere çeviriler yaptı. Puşkin, Gogol, Çehov, Gonçarov, Lermontov, Gorki, Bulgakov, Turgenyev çevirdiği diğer yazarlardandır. Mesleğini günümüzde de sürdürmektedir.

 *
Rusçadan Türkçeye çok sayıda kitap çevirdiniz. Neredeyse tüm klasik Rus edebiyatını sizin çevirilerinizden okumak mümkün. Rusça’dan Türkçe'ye yaptığınız çeviriler için neler söylemek istersiniz? Mütemadiyen karşı karşıya kaldığınız sorunlar var mı?
Rusçadan Tü…

Thomas Hardy’nin Adsız Sansız Bir Jude’u ve Bizi Kahreden Sevgiler

"Elbiselerinden sıyrıldı...  Hayalinde giydirdiğin çıplak benden."
Thomas Hardy












[Thomas Hardy’yi de Jude the Obscure/ Adsız Sansız Bir Jude romanını da, övmek isterim.]

Olay örgüsü ve karakterlerin durumu açısından bazı karşılaştırmalar yaparak 'ele almayı' düşündüğüm kitap, ülkemizde pek okunmamış bir eser ne yazık ki.(Hani Nevzat Erkmen’in ''Ulysses'' için kaleme aldığı önsözde sarfettiği''işte herkesin bildiği ama hiç kimsenin okumadığı'' türden bir eser bu da. İkisi arasında bir 'kıyas' yapmıyorum. Sadece okunma[ma] yönündeki benzerliklerinden dolayı bunu söyleme ihtiyacı hissettim.)İletişim Yayınları’nın ''Dünya Klasikleri'' dizisinin dördüncü kitabı olarak -benim için çok özel bir çevirmen olan-Taciser Ulaş Belge çevirisiyle yayımlanmış bir kitap bu. İlk baskısı 1991 yılında yapılan eserin ikinci baskısı tam 17 yıl sonra, 2008 yılında yapılmış -1000 adet.Bu yazıyı okuduğunuz zaman herhangi bir değişiklik olmam…