Ana içeriğe atla

Efrâsiyâb’ın Mahalleleri




İhsan Oktay Anar’ın –yalnızca– ilk beş kitabını okudum. Suskunlar sonrasındaki beş yıllık suskunluğunu eşsiz üslubunu daha farklı bir cihette sürdüreceği yönündeki –belki de gereksiz– umudum, ve dahi bir türlü yeni yayımlanmış kitap okumak türünden oburca alışkanlıklar edinemediğimden olsa gerek, diğer iki romanını (Yedinci Gün ve Galîz Kahraman) okumak gelmedi içimden… ya da biraz erteledim diyelim –her şeyden biraz.  Ayrıca kitapların çıkacağının duyurusu yapıdığında ortalığın zelzeleye verilişi, (‘velvele’ değil, hayır), benim gibi ömrünü hakettiği alakayı gör(e)memiş yazarlara vakfetmek gibi bir misyon –bu da biraz lüzumsuz, farkındayım– yüklenmiş okurlar için ziyadesiyle irite edici bir süreçti. Yoo dostum yo, böylesine lektüel kisvesi giymiş bir lümpenler yığınının oluşturduğu kalabalık, kargaşa ve de aman Allahım, kuyrukların [Murakami kuyruğundaki Japon değilim, hiç olmadım] ortasında sevgi sözcükleri çıkamazdı ağzımdan… Hülâsa, sevginin ifade bulamadığı yerde susmalıdır. Ben ve Milât da tam olarak böyle yaptık.

Peki şimdi neden konuşuyorum? Çok gereksiz bir soru oldu, aptal köşeyazarları ancak böyle sorular sorar ve kendi kendine açıklama kusar, geçelim.

Azıcık da olsa Efrâsiyâb’ın Hikâyeleri’nden bahsetmek, daha doğrusu edebiyatımızın bu tuhaf göktaşına dikkat çekmek istiyorum. (Sözcüklerin altını çizince kendimi YeniŞafak’ın yazarlar editörü gibi hissettim! Off, korkunç.) Ama öncesinde enteresan bir kategorizasyona girişeceğim, açılın. Üç’e ayrılacağız: Büyük, İyi ve Sevdiğim.

İlk beş kitabından hareketle en BÜYÜK Anar romanının Âmat olduğu inancındayım. Bu kitabı bugünün Türkiyesinde –ki, evvel ahir okuma özürlü bir toplumuz, enteresan Kemalistlerimizden sevgili Ahmet Cemal de bu düşüncesini kırk yıldır tekrarlar durur, canım benim, sen yat ben çevirem…– hakkıyla anlayabilecek kişi sayısının, Tutunamayanlar’ın yayımlandığı yıl/yıllarda kitapla ilgili doğru bir hüküm veren/verebilen kişioğlu sayısından bile az olduğu inancındayım. Aklıma ilk gelen isim ise Murat Belge… Biliyorsunuz kendisi fena hâlde alkolik, rakı şişesinde balık olmuşlardan. Değil mi ki ilhâmını kutsal kitaplardaki anlatılardan alan bir ‘gemi romanını’ anlatamasın. Olacak şey mi? Hayâl meyâl kitapla ilgili tafsilattan uzak, sanki ileri bir tarihte daha uzun bir yazı için söz veren bir yazısını okuduğumu hatırlıyorum. Ama dediğim gibi, bu yazı Âmat’ın hakkını vermiş bir yazı değildi. Verenler var mıdır, bilmiyorum. (İşbu yazıcığın altındaki yorumlar bölümüne düşeceğiniz güzel linklere ne zaman hâyır dedim ki?)

Gelelim en İYİ Anar romanına… Cevap veriyorum: Suskunlar. Bunun gerekçesini anlatmaya gerek duymuyorum. İyi diyorsam iyidir.

Peki en SEVDİĞİM romanı hangisi? İşte geldik yazının bam telini teyellemeye… Efrâsiyâb’ın Hikâyeleri en sevdiğim İhsan Oktay Anar romanıdır –rahatla Türkiye… Ama gelin görün ki bu kitabı bir ‘roman’ olarak kabul etmiyorum ben.  Kitabı okurken Anar'ın neden bu eşsiz öykülerin arasına bir ‘ölüm meleği’ ve de bir ‘fani’yi, onun serüvenini sıkıştırdığını (9. öykü?), neden böylesi zorlama bir ‘süslemeye’ ihtiyaç duyduğunu pek anlayamamıştım. “İsminin yanında ‘romancı’ dışında bir ‘sıfat’ istemiyor mudur nedir” gibi saçma sapan şeyler geçmişti aklımdan. Ne sebeple böyle bir şeye ihtiyaç duydu bilmiyorum ama bu kitap benim için her şeyden önce kült bir öykü kitabıdır! (Çok severim şu kült kelimesini. Kült. Ne güzel ya… kült kült kült.) Kitabı bir göktaşı olarak kabul edişimin sebebi de bu. Anar, sarhoş ve şaşkın bir leylek tarafından oldukça gecikmeli bir şekilde yaşadığımız çağa –acı ama üstüne üstlük Yozgat’a– usulca bırakılmış bir ‘hikâye anlatıcısı’dır. Kitabı raftan indirme ihtiyacı hissetmeden hatırlayanlar çıkacaktır; iyi bir yazarla karşılaşınca ‘Bir Hac Ziyareti’ öyküsündeki çocuk gibi ulumak istiyorum. (Zeki Demirkubuz’un ‘Yeraltı’ filmine sırf bu sebepten bile olsa derin bir hayranlık besliyorum, büyütüyorum.)

Bu yazıyı çizıktırmama sebep olan şey eski bir not defterimin arasında (aslında yok öyle bir defter, bir anlığına da olsa gizemli bir mal gibi gözükmek istediğimden öyle diyorum) gördüğüm okuma notlarımın birinde kitapta geçen mahalle ve öykü isimlerini karşılıklı olarak not etmiş ve bu konuyu kendi kendimin yüksek dikkatlerine sunmuş olmam. İstedim ki bloğuma da koyiyim rahvan gitsin. Hadi bakalım… Enteresan bulacak olanlar olabilir, bana öyle gelmişti.

Kitaptaki mahalleler:
1-    Selam mah.
2-    Aden mah.
3-    Meva mah.
4-    Elhalid mah.
5-    Makame mah.
6-    Naim mah.
7-    Heyevan mah.
8-    Firdevs mah. 

Öyküler ise, malûmunuz, şu başlıkları taşıyorlar:

1-    Güneşli Günler
2-    Bidaz'ın Laneti
3-    Bir Hac Ziyareti
4-    Dünya Tarihi
5-    Ezine Canavarı
6-    Hırsızın Aşkı
7-    Şarap ve Ekmek
8-    Gökten Gelen Çocuk  


Şimdilik bu kadar… Kitapla ilgili yapılacak bir incelemede bu mahalle ve öykü adlarının karşılıklı olarak düşünülmesi gerektiği inancındayım. Düşünme niyetinde olmayanlar bi’ daha düşünsün derim ve kimse düşünmezse ben düşünürüm, deyip, çekilirim, izzet ü ikbâl ile bâbı Nâmı Kemal olmaktan. 


Yorumlar

Bu blogdaki popüler yayınlar

Bibliyofil Konuşmaları #35: Tuncay Birkan

     Arthur Rimbaud, Van Gogh ve Halit Refiğ. Başka bir isim gelmiyor aklıma: bu yaşıma kadar çok az biyografi(k metin) okudum. Şiirin zehirli tadını erken yaşta keşfettiğim için Rimbaud ve ilk gençliğin trajik hikâyelere olan dolaysız yatkınlığından van Gogh neyse de, Halit Refiğ merakı nereden çıktı? ‘Yeşilçam Sineması’ bir yana, sinemanın kendisiyle bile çok özel bir bağım olmadığı halde tesadüfen edinip okuduğum Refiğ kitabı “Düşlerden Düşüncelere Söyleşiler” (Haz.: İbrahim Türk, Kabalcı Yay., 2001.) yalnızca diğer biyografik anlatılardan değil, okuduğum nice yapıttan daha çok şey öğretmiştir bana –bilhassa 1950 sonrası Türkiye tarihi konusunda. Gerçi okurluğumu hiçbir zaman ‘öğrenme’ ve bilgi odaklı inşa etmedim. Şiirin ve kurgunun yerine göre keskin yerine göre flu sınırlarında gezinmek hep daha cazip gelmiştir bana.   Tuncay Birkan  kitaplarla çepeçevre biri: birkaçını yazıp, birçoğunu yapmış, daha çoğunu okumuş ve okumak için edinmiş biri olarak kendi ‘kâğıt evi’ni kurmayı başa

Muallakat ve Şairleri: Bir elin ağza gidişi gibi...

Etel Adnan Muallakat ( muallakāt) , câhiliye döneminde yedi (veya on) şaire ait seçkin kaside koleksiyonuna verilen addır. (Hangi şairlerin şiirlerinin bu derlemeye dâhil edildiği ve sayılarının kaç olduğu konusunda farklı görüşler ortaya çıkmıştır.) Sözlükte,  “bir şeyi diğeriyle irtibatlandırmak, bir şeyle ilgilenip onu beğenmek ve sevmek” anlamındaki alak (alâka) kökünden türeyen muallaka kelimesinin çoğulu olan muallakat “beğenildiği için herkesin görebileceği bir yere asılan, sergilenen şiirler” demektir. Rivayete göre muallakat, câhiliye devri Arap yarımadasının çeşitli yörelerinde kurulan Ukâz vb. panayırlarda düzenlenen şiir yarışmalarında eleştiri süzgecinden geçerek seçilmiş, keten bezinden yapılmış tomarlara altın suyu ile yazılıp Kâbe’nin duvarına asılmıştır. Muallakat şairlerinin en eskisi, milâdî VI. yüzyılın ilk yarısında yaşadığı kabul edilen İmruülkays b. Hucr ’dur. Diğerleri bu asrın ikinci yarısında hayat sürmüştür. Bunlardan sadece Lebîd b. Rebîa

Ergin Altay ile Rusçadan Türkçeye Çeviriler Üzerine Bir Röportaj / M. Milât Özçelik

Ergin Altay 1937'de Edirne'de doğdu. Babasının devlet memuru olması nedeniyle çocukluğu Anadolu'nun çeşitli kentlerinde geçti. 1953''te Kuleli Askeri Lisesi'ne girdi. Orada kendi isteğiyle yabancı dil olarak Rusça'yı seçti. 1956'da DTCF Rusça bölümünden mezun oldu. Askeri Lise'de Rusça öğretmenliği yanında Rusça'dan Türkçe'ye çeviri ile ilgilenmeye başladı. İlk çevirisi Yusuf  Ziya Ortaç'ın  "Akbaba"  dergisinde yayınlanan Zoşçenko'dan bir öyküdür. Daha sonraları özellikle Dostoyevski ve Tolstoy başta olmak üzere çeviriler yaptı. Puşkin, Gogol, Çehov, Gonçarov, Lermontov, Gorki, Bulgakov, Turgenyev çevirdiği diğer yazarlardandır. Mesleğini günümüzde de sürdürmektedir.  * Rusçadan Türkçeye çok sayıda kitap çevirdiniz. Neredeyse tüm klasik Rus edebiyatını sizin çevirilerinizden okumak mümkün. Rusça’dan Türkçe'ye yaptığınız çeviriler için neler söylemek istersiniz? Mütemadiyen karşı karşıya kaldığınız so