Ana içeriğe atla

Rohmer ve Altı Ahlak Hikâyesi


Rohmer öldüğünde 22 yaşındaydım. (Hayır, pantolonlu bir bulut değildim, asla!) O yaşımda Rohmer’in gidişinin sinema adına önemli bir kayıp olduğunun farkındaydım. 1963-72 arasında çekilmiş filmleri kapsayan meşhur Altı Ahlak Hikâyesi’nden (Six Moral Tales) ve mevsim hikâyelerinden birkaçını izlemiştim. (Hatta bu yazıdan sonra ustanın Dört Mevsim’i üzerine de bir şeyler söylemeyi düşünüyorum.) Yine de -bulamadığım için- bir türlü tamamlayamadığım Ahlak Hikâyeleri hep aklımdaydı. Baharın gelişini kavramaya çalıştığım bir Mart gününde içimde gizlenmiş merak duygusu günyüzüne çıktı ve tekrar aramaya koyuldum. İnternet âleminin müdanasızca sunduğu imkânlarından istifade edip seriyi baştan sona katettim.

Burada filmleri özetleyecek değilim. Herbiri için ufak tefek notlarım olacak ama öncesinde 6 hikâyeyi kendimce sıralamak isterim -en çok sevdiğimden nispeten daha az sevdiğime:

6. Öğleden Sonra Aşk (1972)
4. Maud'lardaki Gecem (1969)
1. Monceau’nun Pastaneci Kızı (1963)
3. Koleksiyoncu Kız (1967)
2. Suzanne’ın Kariyeri (1963)
5. Claire'in Dizi (1970)

23 dakikalık bir kısa film olan Monceau’nun Pastaneci Kızı serinin ilk filmi. Rohmer 43 yaşında: geçmişin kararlarını sorgulamak için elverişli yaşlar. Kısacık bir ilkgençlik hikâyesi, sonraları “Ahlak Hikâyeleri”ne evrilecek. Şümullü anlatılar böyle doğuyor işte: küçük anılar, izliyor, büyük çıkarımları…

Altı Ahlak Hikâyesi yerine “Altı Kader Hikâyesi” de olabilirmiş bu serinin adı. Suzanne’ın Kariyeri (54’) buna en iyi örnek. Şu cümlenin vuruculuğuna bakar mısınız: “[Suzanne,] Ona acıma hakkından beni yoksun bırakarak gerçek intikamını almıştı.” Kadın, kaderdir!

Akla Serseri Âşıklar’daki (1960) Jean Seberg’i getiren Haydée Politoff yani Koleksiyoncu Kız (89’) benim tanımlamamla ‘kaderin arzusu’nun kurbanı. Aramakla bulunamadığını bilmeyenlerden. Şu cümlenin mahiyetini kavrayabilseydi altı hikâyelik serinin en trajik kadını olmayabilirdi: “Mutluluğu erdemde ve basit ev hayatında bulduk.” Ahlak, özgürlüktür. Bir zafer ilamıdır ahlak…

Maud'lardaki Gecem (105’), filmdeki mühendis “bilmemeyi seçtiği için” ikinci sıramda yer alıyor. Yoksa başrol bir mühendise verildiği için bile ilk sıramda yer alabilirdi… 2014 yılında Erdek’te askerdim. 5 ay boyunca -aklı başında- tertiplerime bu filmin başlığından ilhamla yazacağım bir yazıdan bahsedip durdum: “______’lerdeki Gecem”. İki gece misafiri olduğum, beraber sahura kadar oturduğumuz, sayesinde hayatımın o güne kadarki en güzel sohbetini ettiğim canım arkadaşımdan-ustamdan, bana bu dünyada entelektüel bir Müslümanın nasıl biri olduğu, olup bitenler karşısında öfkeli bir duyuşun hangi derinliklerde gezindiğini düşündürten O ‘iyi adam’dan, eşiyle yaşadığı kitaplarla dolu güzel evinden bahsedecektim. Aylarca “______’lerdeki Gecem” başlıklı upuzun yazım üzerine düşündüm. O kadar çok düşündüm ki yazmaya yerim kalmadı.

Mesele Claire'in Dizi (105’) değil. Mesele, azgın -emekli- büyükelçiler sorunsalı: Pablo Neruda ya da Yahya Kemal kılıklı adama tahammül etmekte zorlandım. Ahlak Hikâyeleri içinde yersiz bir anlatı olmuş bu, biçimsiz bir duruşu var filmin. Ahlakî bir tutumdan çok “tecrübenin sefaleti” sözkonusu. Bu ne biçim sefarettir, ey sefil sefir!

Serinin son filmi olan Öğleden Sonra Aşk (97’) bir eve dönüş hikâyesi. Kalbe dönüş. Gerçek sevgiye, sadakate, vefaya, şefkate, doğruya dönüş. Özgür iradenin ve özgürlüğün şart olmasının hikâyesi. Evet, özgür olmak şart. Taşları yemek gerekse bile... Ahlak, özgürler içindir.

 

Éric Rohmer Fransız Sineması’ndaki son Kantçı'ydı. Altı parçaya ayırdığı Ahlak Hikayesi “Paris, Villiers kavşağı” diyerek sokakta başlıyor ve yatak odasında bitiyor!
Bütün mutlu sonlar gibi...


F  I  N


Yorumlar

Bu blogdaki popüler yayınlar

[...] Günce

M. Milât Özçelik [22 Eylül 2023 – 8 Mart 2024]   ~  B İ T T İ  ~   23. Hafta & 24. Hafta   Temmuz ayının o güzel, sıcak günlerinin birinde, 'dünya hayatım' için işbaşı yapar gibi, bir pazartesi sabahı doğmuşum, 25 Temmuz 1988'de. Belki de bundan, yaz günlerini çok severim. Güneşten şikâyet eden biri olmadım hiç. Yazın bitimiyle beliren sonbaharı sevmeyişim de yine bundan olsa gerek. Sonbaharın gelişiyle hissettiğim şey hüzün değil, düpedüz üzünçtür. Tabiatın sonraki adımını, kışı düşünüp iyice üzülürüm. Bütün kışlarım üzgün geçer. Derken ilkbahar gelir. İlkbaharı yazdan da çok severim. Çiçeklenen ağaçları izlemeye, kuş seslerini dinlemeye, çimlenen toprağa bakmaya doyamam. Yeşilin bütün tonlarını severim. İlkbaharda göğün rengi bile açılır. Kışın kasveti dağılmış, öfkesi dinmiştir. Yer gök ferahlar, tabiat gibi insan da gevşer, hafifler... Çocukluğumun yarısı, bir gölgeye uzanıp o berrak göğü izlemekle, onu anlamaya çalışmakla geçti. Geniş zamanlardı.   Bir özel hastan

Yusuf Atılgan'ın Bütün Şiirleri (ve Birkaç Soru)

Ölü Su İçsin mi kansıcağı ikindilerde İki ucu denizsiz çay suyundan Dört boynuzlu yörük öküzü Çıkamaz ininden yaz uykusunda çakıroğlan duvarda çamursarısı sidikkızılı boynuzbozu bir ölüdoğa sıvanın altında kim var Susuz aç kim gizliyor olumlu tarhanayı sevimli ifritlerden as kendini çakıroğlan bir türküde oturacaksın yapayalnız sabah çayları bir türküde üzüm Kısır tarlada gereksiz bir kaya ya da İskender sininde bir kabartma taşdonuğu (yaşadıydı Karacoğlan Kızı Yunus karıncası kansıcağı ikindilerde harman kaşıntısı) Kendir saplarıyla asılmış uzarken yarı yolda Suçluyum sayın yargıç bir zurnacı çingene ısmarlayın ipime Ya siz sayın Yargıç? Yusuf Atılgan [Yazı Dergisi,   Sayı 1,   1978.] * Ayrılık Doğu yeli esiyor karşıdan kirpiklerim tozlu Ergin başaklar geçiyor iki yanımdan Sensiz Bir serin denizde misin kumda mısın Öyle mi omzunda kuruyan deniz tuzu Bensiz Çorak tarlada geçkin bir at çakalı Bir telli ka

Ergin Altay ile Rusçadan Türkçeye Çeviriler Üzerine Bir Röportaj / M. Milât Özçelik

Ergin Altay 1937'de Edirne'de doğdu. Babasının devlet memuru olması nedeniyle çocukluğu Anadolu'nun çeşitli kentlerinde geçti. 1953''te Kuleli Askeri Lisesi'ne girdi. Orada kendi isteğiyle yabancı dil olarak Rusça'yı seçti. 1956'da DTCF Rusça bölümünden mezun oldu. Askeri Lise'de Rusça öğretmenliği yanında Rusça'dan Türkçe'ye çeviri ile ilgilenmeye başladı. İlk çevirisi Yusuf  Ziya Ortaç'ın  "Akbaba"  dergisinde yayınlanan Zoşçenko'dan bir öyküdür. Daha sonraları özellikle Dostoyevski ve Tolstoy başta olmak üzere çeviriler yaptı. Puşkin, Gogol, Çehov, Gonçarov, Lermontov, Gorki, Bulgakov, Turgenyev çevirdiği diğer yazarlardandır. Mesleğini günümüzde de sürdürmektedir.  * Rusçadan Türkçeye çok sayıda kitap çevirdiniz. Neredeyse tüm klasik Rus edebiyatını sizin çevirilerinizden okumak mümkün. Rusça’dan Türkçe'ye yaptığınız çeviriler için neler söylemek istersiniz? Mütemadiyen karşı karşıya kaldığınız so